Brexit

Brexpats in onzekerheid

Locatie
Spanje
Auteur
Rob van der Vaart Rob van der Vaart em. prof. dr. sociale geografie
Gepubliceerd
Tijdschrift
Geografie 2019 | 6

‘Costa Collateral’ werd de Spaanse kust genoemd in een recent artikel in The New European. De auteur doelde op het lot van de Britten die in Spanje wonen bij een niet goed geregelde Brexit. Zij kunnen wel eens de collateral damage vormen van een chaotisch vertrek uit de EU. 

Volgens de officiële cijfers wonen er zo’n 310.000 Britten permanent in Spanje, maar volgens de Spaanse overheid zijn dat er ruim 400.000; velen hebben zich immers niet formeel geregistreerd. Alleen al in Andalusië zijn meer dan 80.000 Britten ingeschreven. Ook in de andere kustregio’s en in Madrid wonen grote groepen Brexpats. Brexit leidt tot veel onzekerheid onder deze diverse groep, die voor iets minder dan 40 procent uit 65-plussers bestaat. Hoe moet het verder met deze mensen na een harde of zachte Brexit? De problematiek is uiteraard overal gelijk, of ze nu in Madrid wonen, in Benidorm of bij Malaga. Wel wonen er in de kustregio’s relatief meer bejaarden en die hebben zo hun eigen problemen met Brexit, zoals we zullen zien. 

Duidelijkheid 

Al sinds het Brexit-referendum van 2016 dringen de Britten in Spanje bij de Britse overheid aan op duidelijkheid. Dat doen zij onder meer via organisaties zoals Eurocitizens, Brexpats en Bremain in Spain, die zich op internet stevig roeren. De ontwerpovereenkomst tussen de regering van Theresa May en de Europese Unie, die het Lagerhuis intussen al diverse keren heeft weggestemd, bood in elk geval duidelijkheid voor de overgangsperiode tot januari 2021. Alles zou in die tijd bij het oude blijven en intussen zou worden gewerkt aan hoe het vanaf 2021 verder moet. Maar bij een eventuele no deal-Brexit is er helemaal niets geregeld. Daarom heeft Spanje begin maart 2019 wetgeving goedgekeurd die de rechten van de Britten in het land tot 2021 overregelt, mocht het op een no deal uitdraaien: aan woon- en werkvergunningen en regelingen voor gezondheidszorg verandert grofweg niets in die overgangsfase. Deze genereuze wetgeving is echter tijdelijk, eenzijdig én afhankelijk van reciprociteit. Met andere woorden: Spanjaarden in het Verenigd Koninkrijk en Spaanse grenswerkers in Gibraltar moeten dan wel in gelijke mate hun rechten behouden in de overgangsfase. Maar de Britse politiek heeft het te druk met zichzelf en tot op heden nog geen garantie over de wederkerigheid gegeven. Komt die er niet, dan kan Spanje vanaf twee maanden na een no deal-Brexit de regelgeving intrekken. De bottomline is dus dat zelfs voor de overgangsfase – als er een Brexit komt – nog niets 100 procent zeker is voor de Britten in Spanje. Om maar niet te spreken over de langere termijn: daarvoor is helemaal nada geregeld. 

Figuur 1. Toeristen in Spanje naar herkomstland

Figuur 2. Britse migranten in andere EU-landen

Wonen, werken, zorg 

Wat zijn nu de issues, ook voor de langere termijn? Als het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie stapt, zijn de Britten in Europa voortaan burgers van een ‘derde land’ en vervallen ook de vrijheden die in Europese verdragen zijn geregeld. Woon- en werkvergunningen zijn niet meer vanzelfsprekend. Het is te verwachten dat Britten die al in Spanje wonen, in het land mogen blijven, hoe Brexit ook zal verlopen. Zowel Spanje als het VK heeft de intentie uitgesproken hieraan niet te tornen. Maar de diverse internetfora voor Britten in Spanje maken duidelijk dat er enorm veel onzekerheid is. Velen proberen zich goed te informeren, maar juist dan blijkt hoeveel zaken (aan Britse kant) niet doordacht zijn. Een paar voorbeelden. Een Britse vrouw werkt al jarenlang voor een Brits bedrijf in Spanje. Zal de onderneming na Brexit in het land actief mogen blijven? Een echtpaar overwoog hun bejaarde moeder die nu nog in Engeland woont, in Spanje in huis te nemen. Maar kan dat nog wel doorgaan? De kinderen van een ander stel gaan studeren. Welk collegegeld gaan ze straks betalen? En ga zo maar door. 

De ziektekostenverzekering is een groot probleem en dat treft vooral bejaarden. Binnen de EU kennen we de medische zorgpas die gezondheidszorg in andere EU-landen regelt. Voor de Britten vervalt die na Brexit, want achter de zorgpas zit een fijnmazig stelsel van Europese regels over interne verrekening tussen landen. Britten die werken in Spanje en daar sociale premies betalen, kunnen gewoon in het Spaanse systeem van verzekering mee. Maar senioren die niet werken en niet uit een EU-land komen, zullen ¤ 156 per maand moeten gaan betalen en dan ook al hun medicijnen zelf moeten bekostigen (dat is de algemene Spaanse regeling voor deze mensen) of zich vele malen duurder particulier moeten verzekeren. De Britse bejaarden die in Spanje wonen, zijn over het algemeen niet kapitaalkrachtig. We zien nu al dat Britse pensionados terugkeren naar Engeland, omdat ze vrezen straks in Spanje de zorgkosten niet te kunnen opbrengen. Als dat massaal gebeurt, krijgt de Britse National Health Service er een flinke kostenpost bij. Want de behandelkosten voor Britse ouderen in Spanje liggen 50% lager dan in eigen land. Het is natuurlijk mogelijk dat de EU en het VK hierover straks goede afspraken maken die gunstig zijn voor de senioren, maar op dit moment is daar geen zekerheid over. 

Als de Britse pensionados terugkeren naar het VK, krijgt de National Health Service er een flinke kostenpost bij

Britse pond 

Er zijn nog andere redenen waarom Britse senioren in Andalusië en andere regio’s teruggaan naar Engeland. Dat komt deels door negatieve beeldvorming over de verwachte problemen en door de alsmaar voortdurende onzekerheid. Britse expats merken dat ze de laatste jaren in Spanje minder kunnen kopen voor hun Britse ponden dan voorheen. Velen vrezen dat een chaotische Brexit een vrije val van het pond veroorzaakt. Dan wordt wonen in Spanje voor velen te duur. Verder zijn er wettelijke en technische problemen met het uitkeren van pensioenen van private partijen na een eventuele ongeregelde Brexit. Financiële partijen van buiten de EU mogen niet zo maar betalingen doen in en financiële transacties plegen binnen EU-landen. Kunnen private pensioenen dan nog wel uitgekeerd worden in Spanje? Op termijn zal het wel goed komen, maar in het begin van een no deal- Brexit kunnen betalingen maandenlang vertraging oplopen. Daar komt bij dat in Spanje een dubbele nationaliteit niet mogelijk is. Wie besluit Spanjaard te worden om zo EU-burger te blijven, moet zijn Britse nationaliteit vaarwel zeggen. Dat is voor veel Britten, die vaak slecht zijn geïntegreerd in de Spaanse samenleving en zelfs de taal niet spreken, geen optie. Veel Britten in Spanje hebben het gevoel dat zij – net als landgenoten die in andere EU-landen wonen – straks de collateral damage zijn van het ondoordachte Brexit-avontuur. 

BRONNEN