Kerndoelen
Waarom professionalisering rondom de nieuwe kerndoelen?
Inhoudelijk verschillen de nieuwe kerndoelen voor Mens & Maatschappij en Mens & Natuur minder sterk van de huidige kerndoelen dan soms wordt gedacht. Vertrouwde aardrijkskundige thema’s zijn nog steeds goed herkenbaar.
De grootste verandering zit echter in iets anders: De nieuwe kerndoelen zijn gebaseerd op een bredere visie op onderwijs, waarin naast kwalificatie (kennis en vaardigheden) ook socialisatie en persoonsvorming een belangrijke plaats innemen. Dat komt onder meer tot uiting in nieuwe typen doelen. Naast beheersingsdoelen bevatten de kerndoelen nu ook aanbodsdoelen en ervaringsdoelen. Van scholen wordt bijvoorbeeld verwacht dat leerlingen ervaringen opdoen in hun leefomgeving, zich een mening vormen over maatschappelijke vraagstukken en handelingsperspectieven verkennen. Daarnaast zijn basisvaardigheden nadrukkelijker geïntegreerd in de leergebieden. Burgerschap, digitale geletterdheid, taalvaardigheid en rekenen worden niet langer uitsluitend als afzonderlijke domeinen gezien, maar moeten ook binnen vakken als aardrijkskunde een plek krijgen. Ook krijgen thema's als toekomstdenken, multiperspectiviteit, vraagstukgericht werken en het verbinden van school met de leefomgeving van leerlingen meer nadruk.
Deze veranderingen vragen om nieuwe didactische keuzes van docenten. Hoe ontwerp je onderwijs waarin leerlingen niet alleen kennis verwerven, maar ook ervaringen opdoen? Hoe geef je burgerschap vorm binnen aardrijkskunde? En hoe integreer je digitale geletterdheid en taalontwikkeling in je lessen? Hoe werk je met toekomstscenario's? Hoe leer je leerlingen kritisch kijken naar koloniale beelden? Hoe laat je leerlingen kritisch kijken naar (des)informatie over klimaatverandering? Hoe begeleid je schurende discussies over maatschappelijke vraagstukken?
Professionalisering is daarom vooral nodig om docenten te ondersteunen bij deze nieuwe manier van werken. De uitdaging ligt minder in het aanleren van nieuwe vakinhoud en meer in het vertalen van de vernieuwde visie achter de kerndoelen naar betekenisvol onderwijs in de klas.
Kleine geschiedenis van de nieuwe kerndoelen
Binnen het primair onderwijs en de onderbouw van het voortgezet onderwijs zijn voor aardrijkskunde de leergebieden Mens & Natuur en Mens & Maatschappij het meest relevant. Goede afstemming is daarbij essentieel. Per leergebied hebben ontwikkelteams nieuwe conceptkerndoelen geformuleerd. Over de nieuwe kerndoelen wordt al langer nagedacht en aan gewerkt (van Onderwijs 2032 in 2014, Curriculum.nu tot de huidige Actualisatie kerndoelen en examenprogramma’s.). De vakverenigingen zijn daar in de loop van de tijd steeds meer bij betrokken.
De ontwikkeling van Mens & Natuur en Mens & Maatschappij liet wat langer op zich wachten, omdat de Tweede Kamer eerst wilde focussen op basisvaardigheden. Na oplevering van de conceptkerndoelen in november 2024 heeft de Tweede Kamer verder besloten dat het aantal kerndoelen minder zou moeten zijn, waardoor er nog een extra slag gemaakt moest worden. Na de fase van beproeven in het voorjaar van 2025 zijn de kerndoelen in november 2025 opgeleverd. In het schooljaar 27/28 gaan de scholen met de nieuwe kerndoelen aan de slag.
